میراث آریا: آسبادها از کهنترین دستاوردهای معماری و مهندسی بومی در ایران هستند که با بهرهگیری از نیروی باد برای آسیابکردن گندم و سایر غلات ساخته شدند. این سازههای هوشمندانه نشان میدهند که مردم این سرزمین از دیرباز چگونه توانستهاند با طبیعت سازگار شوند و از ظرفیتهای اقلیمی برای رفع نیازهای روزمره خود بهره ببرند. آسبادها فقط یک وسیله تولیدی نبودند، بلکه بخشی از نظام زیست، معیشت و اقتصاد محلی در مناطق بادخیز به شمار میرفتند.
در گذشته، نقش آسبادها در زندگی مردم بسیار پررنگ بود؛ زیرا آرد مورد نیاز خانوادهها و روستاها را تأمین میکردند و به نوعی در امنیت غذایی جوامع محلی اثر مستقیم داشتند. در روزگاری که امکانات صنعتی وجود نداشت، چنین سازههایی ستون اصلی چرخه تولید و مصرف در بسیاری از نقاط کشور بودند. از همین رو، آسبادها را باید بخشی از تاریخ کار، تلاش و خلاقیت مردم ایران دانست.
اهمیت آسبادها تنها به کارکرد اقتصادی آنها محدود نمیشود، بلکه این بناها از نظر فرهنگی، تاریخی و معماری نیز ارزش بسیار بالایی دارند. ساختار خاص، هماهنگی با اقلیم، و استفاده از مصالح بومی، آسبادها را به نمونهای برجسته از معماری پایدار تبدیل کرده است. به همین دلیل، آنها امروز نه فقط بهعنوان یک اثر قدیمی، بلکه بهعنوان میراثی کهن و ارزشمند شناخته میشوند که روایتگر بخشی از هویت ایرانیاند.
در سیستان و بلوچستان نیز آسبادها جایگاه ویژهای دارند و بهویژه در منطقه سیستان از نشانههای شناختهشده میراث تاریخی و بومی به شمار میروند. این استان به دلیل شرایط اقلیمی و وزش بادهای موسمی، از خاستگاههای مهم آسباد در ایران است و هنوز هم نمونههایی از این سازههای تاریخی در آن دیده میشود. وجود آسبادها در سیستان و بلوچستان نشان میدهد که مردم این منطقه از گذشتههای دور با دانش بومی و خلاقیت، زندگی خود را با طبیعت سخت و بادهای شدید سازگار کردهاند.
امروز توجه به آسبادها، تنها توجه به یک اثر تاریخی نیست، بلکه پاسداشت بخشی از حافظه جمعی، هویت محلی و میراث کهن سرزمین ماست. حفاظت، مرمت و معرفی این آثار میتواند هم به شناخت بهتر تاریخ منطقه کمک کند و هم ظرفیت مهمی برای گردشگری فرهنگی در سیستان و بلوچستان ایجاد کند. آسبادها یادگار نبوغ گذشتگاناند و حفظ آنها، حفظ بخشی از ریشههای فرهنگی این سرزمین است.
آسبادها در منطقه گردشگری «حوضدار» در نزدیکی شهر سوخته قرار گرفتهاند؛ و با یک ساعت کویرنوردی میتوان نمادی از زندگی نظاممند در ۲۸۰۰ سال قبل را مشاهده کرد. وجود آسبادها درکنار قلعهها نشان از تمدن غنی در این محل بوده که حد فاصل بین سیستان و دیگر نقاط استان و استانهای همجوار بوده که در این میان میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان اقدام به ثبت این آسبادها در فهرست آثار ملی کرده است.
بیگمان خاستگاه نخستین آسبادها منطقه سیستان انبار غله ایران است.
ثبت و شناسایی ۲۲ آسباد تاریخی در منطقه سیستان
محمدهادی طهرانیمقدم با تأکید بر جایگاه ممتاز آسبادها در هویت مهندسی این دیار بیان کرد: آسبادها نماد نبوغ و سازگاری نیاکان ما با طبیعت بیبدیل سیستان هستند که به عنوان یکی از ارزشمندترین گنجینههای معماری بومی شناخته میشوند.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سیستان و بلوچستان گفت: صیانت از این سازههای تاریخی، نه تنها پاسداشت هویت فرهنگی ماست، بلکه گامی راهبردی برای معرفی شگفتیهای مهندسی این سرزمین در سطح جهانی به شمار میآید.
او در ادامه با اشاره به روند شناسایی و حفاظت از این آثار افزود: در راستای برنامههای حفاظتی ادارهکل، تاکنون هشت آسباد تاریخی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و علاوه بر آن، شناسایی و مستندسازی ۱۴ آسباد دیگر نیز انجام شده که این میراث ارزشمند در شهرستانهای هامون، هیرمند و زهک واقع شدهاند. این سازهها اکنون با حمایت همهجانبه استانداری و همکاریهای تخصصی، در مسیر رسیدن به جایگاه شایسته خود در پروندههای ثبت جهانی قرار دارند.
آسبادهای سیستان در اولویت ثبت جهانی قرار گرفت
علیرضا شهرکی در دیدار مسئول پرونده ثبت جهانی آسبادها افزود: این استان به دلیل برخورداری از ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی و گردشگری متعدد، نیازمند معرفی گستردهتر در سطح ملی و بینالمللی است و استانداری در این مسیر بهصورت جدی و ویژه پای کار میراثفرهنگی استان خواهد بود.
معاون سیاسی و اجتماعی استاندار سیستان و بلوچستان ادامه داد: در موضوع ثبت جهانی آسبادها هیچ دغدغهای از بابت همراهی دستگاههای اجرایی وجود ندارد و تمامی دستگاههای مرتبط در حوزه سیستان و همچنین منطقه آزاد برای تحقق این هدف همکاری کامل را خواهند داشت.
او از ایجاد کارگروه ویژه ثبت جهانی آسبادها در استان خبر داد و اظهار کرد: تشکیل این کارگروه میتواند به هماهنگی بیشتر میان دستگاههای اجرایی، پیگیری مستمر فرآیند ثبت و فراهم کردن الزامات مورد نیاز برای این پرونده کمک کند.
شهرکی با بیان اینکه ثبتهای جهانی علاوه بر معرفی ظرفیتهای فرهنگی، زمینه تقویت وفاق اجتماعی و حفاظت بهتر از بناها و محوطههای تاریخی را فراهم میکنند، گفت: ثبت جهانی آسبادها میتواند بهعنوان محرکی برای توسعه گردشگری تاریخی و فرهنگی و تقویت اقتصاد منطقه مورد استفاده قرار گیرد.
ثبت جهانی آسبادها؛ فرصتی طلایی برای توسعه فرهنگی، گردشگری و اقتصاد پایدار سیستان و بلوچستان
محمدحسن طالبیان با اشاره به روند آمادهسازی این پرونده برای ثبت در فهرست میراث جهانی گفت: ثبت جهانی آسبادها میتواند زمینهساز معرفی ظرفیتهای تاریخی، اجتماعی و فرهنگی منطقه و تقویت گردشگری و اقتصاد پایدار در سیستان و بلوچستان باشد.
مسئول پرونده ثبت جهانی آسبادها بیان کرد: پرونده ثبت جهانی آسبادها از جمله پروندههای دو مرحلهای است که با توجه به زمان باقیمانده، مطالعات و اقدامات مورد نیاز آن بر اساس فرایند دستورالعمل میراث جهانی انجام شود.
او افزود: پروندههای میراث جهانی میتوانند به عنوان محرک توسعه فرهنگی به حفاظت از میراث فرهنگی، مشارکت اجتماعی، ایجاد مقاصد جدید گردشگری، تأمین امنیت بیشتر و تقویت اقتصاد پایدار در مناطق مختلف کشور کمک کنند و ثبتهای جهانی نیز نقش بسزایی در معرفی ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی مناطق در سطح بینالمللی دارند.
طالبیان ادامه داد: با ثبت جهانی یک اثر، اطلاعات و معرفی آن در قالب زبانهای مختلف در دسترس مخاطبان جهانی قرار میگیرد و این موضوع یک فرصت طلایی برای معرفی مناطق مختلف کشور و ظرفیتهای کمتر شناختهشده آنهاست.
مسئول پرونده ثبت جهانی آسبادها با تأکید بر ضرورت تقویت بخش فنی پروندههای ثبت جهانی اظهار کرد: حمایتهای دولتی و بخش خصوصی و ثمن های مردمی و جوامع محلی، مستندسازی، تولید محتوا، روایتگری ارزش ها و تبیین چرایی اهمیت آسبادها از جمله اقداماتی است که باید در مسیر آمادهسازی این پرونده مورد توجه قرار گیرد.
او خاطرنشان کرد: ثبت جهانی آسبادها میتواند علاوه بر حفاظت و معرفی بهتر این میراث ارزشمند، زمینه ایجاد شور و نشاط اجتماعی و معرفی ظرفیتهای فرهنگی و تاریخی سیستان و بلوچستان را فراهم کند.
آسبادها از کهنترین نمادهای مهندسی بومی ایراناند که با تکیه بر نیروی باد، قرنها در خدمت زندگی مردم بودهاند و نشان میدهند نیاکان این سرزمین چگونه با کمترین امکانات، سازهای کارآمد و پایدار پدید آوردند. در سیستان و بلوچستان، آسبادها جایگاهی ویژه دارند؛ چرا که این استان بهویژه در منطقه سیستان، یکی از خاستگاههای اصلی این سازههای تاریخی به شمار میرود و قدمت آنها به دورههای بسیار دور بازمیگردد.
انتهای پیام/
نظر شما